Phản ứng da nặng do thuốc

Nguyen Van Khiem, Le Thi Minh Huong

Main Article Content

Tóm tắt

Phản ứng da nặng (Severe Cutaneous Adverse Reaction - SCAR) do thuốc là một nhóm các phản ứng dị ứng thuốc gây tổn thương nghiêm trọng đến da và niêm mạc, trong những trường hợp nặng có thể ảnh hưởng đến các cơ quan nội tạng, thậm chí gây tử vong. Mọi loại thuốc đều có khả năng gây ra phản ứng dị ứng, tuy nhiên thuốc kháng sinh và các thuốc chống động kinh là những thuốc có tỷ lệ gặp phản ứng quá mẫn cao. Ngoài thuốc, một số tác nhân nhiễm trùng như Mycoplasma pneumonia cũng có thể gây ra SCAR, đặc biệt ở trẻ em. Trong bài này, xin được tập trung vào SCAR do thuốc. Yếu tố nguy cơ của phản ứng dị ứng thuốc và mức động nghiêm trọng trên lâm sàng phụ thuộc vào đáp ứng miễn dịch của mỗi bệnh nhân, liều lượng thuốc sử dụng, thời gian điều trị,  yếu tố miễn dịch di truyền bẩm sinh, đặc biệt là allen HLA [1,2,10,12].


SCAR bao gồm các hội chứng sau:



  • Hội chứng Steven – Johnson (SJS)


Hội chứng hoạt tử thượng bì nhiễm



  • độc (Toxic Epidermal Necrolysis, TEN, trước đây còn được gọi là hội chứng Lyell)

  • Hội chứng chuyển tiếp giữa SJS và TEN (SJS/TEN overlap)

  • Hội chứng phản ứng với thuốc có triệu chứng toàn thân và tăng bạch cầu ái toan (Drug Reaction with Eosinophilia and Systemic Symtoms, DRESS).

  • Ban mụn mủ toàn thân cấp tính (Acute Generalized Exanthematous Pustulosis, AGEP).


Gần đây, phát ban cố định do thuốc thể bọng nước lan tỏa (Generalized Bullous Fixed Drug Eruption, GBFDE) cũng được một vài tác giả xếp vào nhóm SCAR. Tuy nhiên GBFDE thường ít nguy hiểm hơn và rất hiếm gặp ở trẻ em [13,15].


Trong các hội chứng trên, SJS, TEN và hội chứng chồng lấp SJS/TEN được cho là cùng một bệnh với các mức độ nặng khác nhau. Trong bài này, chúng được kí hiệu chung là SJS-TEN [1,3-4].

Article Details

Các tài liệu tham khảo

[1] Epidermal necrolysis (Stevens–Johnson syndrome and toxic epidermal necrolysis): Historical considerations. Dermatologica Sinica 2013;31(4):169–174.
[2] Donald L, Stanley S, Francisco B et al. Pediatric Allergy: Principles and Practice, Elsevier 2016.
[3] Nguyen DV, Vidal C, Chu HC et al. Human leukocyte antigen-associated severe cutaneous adverse drug reactions: from bedside to bench and beyond. Asia Pacific Allergy 2019, 9(3):e20.
https://doi.org/10.5415/apallergy.2019.9.e20.
[4] McPherson T, Exton LS, Biswas S et al. British Association of Dermatologists’ guidelines for the management of Stevens–Johnson syndrome/toxic epidermal necrolysis in children and young people, 2018. British Journal of Dermatology 2019;181(1):37–54. https://doi.org/10.1111/bjd.17841.
[5] Zimmermann S, Sekula P, Venhoff M et al. Systemic Immunomodulating Therapies for Stevens-Johnson Syndrome and Toxic Epidermal Necrolysis: A Systematic Review and Meta-analysis. JAMA Dermatol 2017;153(6);514–522. https://doi.org/10.1001/jamadermatol.2016.5668.
[6] Antoon JW, Goldman JL, Lee B et al. Incidence, outcomes, and resource use in children with Stevens-Johnson syndrome and toxic epidermal necrolysis. Pediatric Dermatology 2018;35(2):182–187. https://doi.org/10.1111/pde.13383.
[7] Wang CW, Yang LY, Chen CB et al. Randomized, controlled trial of TNF-α antagonist in CTL-mediated severe cutaneous adverse reactions. J Clin Invest 2019;128(3):985–996. https://doi.org/ 10.1172/JCI93349.
[8] White KD, Abe R, Ardern-Jones M et al. SJS/TEN 2017: Building Multidisciplinary Networks to Drive Science and Translation. J Allergy Clin Immunol Pract 2018;6(1):38–69. https://doi.org/ 10.1016/j.jaip.2017.11.023.
[9] Burks AW, Holgate ST, O’Hehir RE et al. Middleton’s Allergy: Principles and Practice, Elsevier 2019.
[10] Chen YC, Cho YT, Chang CY et al. Drug reaction with eosinophilia and systemic symptoms: A drug-induced hypersensitivity syndrome with variable clinical features. Dermatologica Sinica 2013;31(4);196–204. https://doi.org/10.1016/j.dsi.2013.09.006.
[11] Kang S. Fitzpatrick’s Dermatology, 9th Edition, McGraw-Hill Education 2018.
[12] Halevy S. Acute Generalized Exanthematous Pustulosis. Advances in Diagnosis and Management of Cutaneous Adverse Drug Reactions: Current and Future Trends. Springer 2019, 105–122.
[13] Francesca M, Carlo C, Silvia C et al. Drug reaction with eosinophilia and systemic symptoms (DRESS) in children. Acta Biomed 2019;90(Suppl 3):66–79. https://doi.org/10.23750/abm.v90i3-S.8167
[14] Ramien M, Goldman JL. (2020). Pediatric SJS-TEN: Where are we now?. F1000Res 2020; 9:F1000 Faculty Rev-982. https://doi.org/10.12688/f1000research.20419.1.
[15] Gomes ER, Brockow K, Kuyucu S et al. Drug hypersensitivity in children: report from the pediatric task force of the EAACI Drug Allergy Interest Group. Allergy 2016;71(2):149–161. https://doi.org/10.1111/all.12774