Ứng dụng kỹ thuật sinh học phân tử trong chẩn đoán bệnh Wilson và sàng lọc người mang gen bệnh

Nguyen Thi Mai Huong, Nguyen Pham Anh Hoa, Ngo Diem Ngoc

Main Article Content

Tóm tắt

Đặt vấn đề/ Mục tiêu: Bệnh Wilson (WD) là bệnh di truyền lặn trên NST thường do đột biến gen ATP7B. Sự lắng đọng đồng trong gan, não và một số cơ quan khác của cơ thể do rối loạn cơ chế vận chuyển và bài tiết đồng do đột biến gen ATP7B là nguyễn nhân của của nhiều bệnh lý phức tạp liên quan đến gan và não. Chẩn đoán xác định bệnh WD sẽ giúp trẻ được điều trị hiệu quả. Áp dụng kỹ thuật sinh học phân tử trong chẩn đoán xác định cho trẻ bị WD và sàng lọc người mang gen bệnh cho các thành viên trong gia đình BN.


Phương pháp: 78 bệnh nhân mắc WD sẽ được giải trình tự trực tiếp 21 exon và vùng intron bao quanh các exon của gen ATP7B để phát hiện đột biến, sau đó các đột biến này sẽ được sàng lọc cho toàn bộ 205 thành viên trong gia đình 78 bệnh nhân.


Kết quả: Trên nhóm bệnh nhân, tỷ lệ đột biến gen là 96,8%. Nghiên cứu đã phát hiện 27 đột biến khác nhau, trong đó S105* có tần số cao nhất, chiếm 37,1%. Tiếp đến là năm đột biến: I1148T (7.3%), IVS14-2A>G (6.6%), L1371P (6.0%), T850I và V176Sfs*28 (5.3%). Nghiên cứu đã xác định được 47 kiểu gen, kiểu gen dị hợp tử kép chiếm 62,8%. Vùng gen ATP7B thường xảy ra đột biến bao gồm: exon 2 (43.0%), exon 16 (9.9%), exon 8 (8.6%), exon 14 và intron 14 (6.6%). Trong nhóm các thành viên trong gia đình bệnh nhân, nghiên cứu đã phát hiện thêm 13 trường hợp bị bệnh Wilson, trong đó có 5 trường hợp chưa có biểu hiện lâm sàng và đã điều trị sớm. Nghiên cứu đã chẩn đoán xác định được 65 người mang gen bệnh cho các thành viên trong gia đình bệnh nhân Wilson.


Kết luận: Xét nghiệm di truyền là phương pháp duy nhất để chẩn đoán xác định bệnh nhân mắc WD chưa có triệu chứng và người mang gen bệnh.

Article Details

Từ khóa

Đột biến gen ATP7B, Chẩn đoán xác định, Xét nghiệm di truyền, Bệnh Wilson, Người mang gen bệnh

Các tài liệu tham khảo

[1] Ala A, Walker AP, Ashkan K et al. Wilson’s disease. Lancet 2007;369(9559): 397-408. https://doi.org/10.1016/S0140-6736(07)60196-2.
[2] Pfeiffer RF. Wilson’s disease. Semin Neuro 2007;27(2):123-132. https://doi.org/10.1055/s-2007-971173.
[3] Huster D, Kühne A, Bhattacharjee A et al. Diverse functional properties of Wilson disease ATP7B variants. Gastroenterology 2012;142(4):947-956. https://doi.org/10.1
053/j.gastro.2011.12.048.
[4] Kenney SM, Cox DW. Sequence variation database for the Wilson disease copper transporter, ATP7B. Hum Mutat 2007;28(12):1171-1177. https://doi.org/1
0.1002/humu.20586
[5] Roberts EA, Schilsky ML. A practice guideline on Wilson disease. Hepatology 2003;37(6): 1475-1492. https://doi.org/10
.1053/jhep.2003.50252
[6] Seo JK. Wilson disease: an update (Article in Korean). Korean J Hepatol 2016;12(3):333-363.
[7] Chang IJ, Hahn SH. The genetics of Wilson disease. Handb Clin Neurol 2017;142:19-34.
https://doi.org/10.1016/B978-0-444-63625-6.00003-3.
[8] Ferenci P, Czlonkowska A, Stremmel W et al. EASL Clinical practice guidelines: Wilson’s disease. J Hepatol 2012;56(3):671-85. https://doi.org/10.101
6/j.jhep.2011.00.007
[9] Vrabelova S, Letocha O, Borsky M et al. Mutation analysis of the ATP7B gene and genotype/phenotype correlation in 227 patients with Wilson disease. Mol Genet Metab 2005;86(1-2):277-285.
[10] Ferenci P. Regional distribution of mutations of the ATP7B gene in patients with Wilson disease: impact on genetic testing. Hum Genet 2006;120(2):151-159.
[11] Schilsky LM. Wilson disease: Current status and the future. Biochimie 2009;91:1278-1281. disease: impact on genetic testing. Hum Genet 2006;120(2):151-159. https://doi.org/10 .1016/j.biochi.2009.07.012
[12] Kusuda Y, Hamaguchi K, Mori T et al. Novel mutations of the ATP7B gene in Japanese patients with Wilson disease.
J Hum Genet 2000;45(2):86-91. https://doi.org/10.1007/s100380050017
[13] Gu YH, Kodama H, Du SL, Gu QJ et al. Mutation spectrum and polymorphisms in ATP7B identified on direct sequencing of all exons in Chinese Han and Hui ethnic patients with Wilson’s disease. Clin Genet 2003;64(6):479-484. https://doi.org/10.10 46/j.13990004.2003.00179.x
[14] Park S, Park JY, Kim GH et al. Identification of novel ATP7B gene mutation and their functional roles in Korean patients with Wilson disease. Hum Mutat 2007;28(11):1108-1113. https:// doi.org/10.1002/humu.20574.
[15] Li XH, Lu Y, Ling Y, Fu QC et al. Clinical and molecular characterization of Wilson’s disease in China: identification 04 14 novel mutations. BMC Med Genet 2011;12:16.
[16] Fan Y, Yu L, Jiang Y et al. Identification of a mutation hotspot in exon 8 Wilson disease gene by cycle sequencing. Chin Med J (Engl) 2000;113(2):172-174.
[17] Wan L, Tsai CH, Tsai Y et al. Mutation analysis of Taiwanese Wilson disease patients. Biochem Biophys Res Commun 2006;345(2):734-738. https://doi.org/10.1 016/j.bbrc.2006.04.136
[18] Firneisz G, Lakatos PL, Szalay F et al. Common mutations of ATP7B in Wilson disease patients from Hungary. Am J Med Genet 2002;108(1):23-28.
[19] Tuan PLA, Tue NT, Nga LHB et al. Genetic analysis of 55 northern Vietnamese patients with Wilson disease: seven novel mutations in ATP7B. Journal of Genetics 2017;96(6):933-939. https://doi.org/10.10 07/s12041-017-0857-9
[20] Maleki I, Zali MR, Abadi HN. Novel mutation of ATP7B gene in Iranian patients with Wilson’s disease. Res Mol Med 2013;1(1):44-47.
[21] Wang HL, Huang QY, Shang X et al. Mutation analysis of 73 southern Chinese Wilson’s disease patients: identification of 10 novel mutations and its clinical correlation.
J Hum Genet 2011;59(9):660-665.
https://doi.org/10.4103/0366-6999.159361.
[22] Luoma LM, Deeb TM, Macintyre G et al.
Functional analysis of mutations in the ATP loop of the Wilson disease copper transporter, ATP7B. Hum Mutat 2010;31(5):569-577. https://doi.org/10.10 02/humu.21228
[23] Okada T, Shiono Y, Hayashi H et al. Mutational analysis of ATP7B and genotype-phenotype correlation in Japanese with Wilson’s disease. Hum Mutat 2000;15:454-462.
[24] Zhang Y, WuZi Y. Wilson’disease in Asia. Neurology Asia 2011;1(2):103-109.
[25] Manoochehri J, Masoumi RD, Faraji H et al. Family screening for a novel ATP7B gene mutation, c.2335T>G, in the South of Iran. Iran J Ped Hematol Oncol 2014;4(1):26-31.
[26] Patil M, Sheth AK, Krishnamurthy CA, Devarbhavi H. A Review and Current Perspective on Wilson Disease. J Clin Exp Hepatol 2013;3(4):321-336.
[27] Leggio L, Malandrino N, Loudianos G et al. Analysis of the T1288R mutation of the Wilson disease ATP7B gene in four generations of a family: Possible genotype-phenotype correlation with hepatic onset. Dig Dis Sci 2007;52:2570-2575.
[28] Jang JH, Lee T, Bang S et al. Carrier frequency of Wilson’s disease in the Korean population: a DNA-based approach. J Hum Genet 2007;62(9):815-818.